Historia PSONI Koło w Krośnie zaczyna się w latach 1980/1981, kiedy przemiany społeczne zachodzące w Polsce zmieniły postawy oraz uświadomiły rodzicom możliwość dochodzenia praw dla swoich dzieci. Tak powstało Koło Pomocy Dzieciom Specjalnej Troski przy Zarządzie Wojewódzkim Towarzystwa Przyjaciół Dzieci w Krośnie.

Rodzice tworzący zalążek organizacji – Krystyna Zima, Andrzej Janocha, Stanisława Kobak
Rodzice tworzący zalążek organizacji
Krystyna Zima, Andrzej Janocha, Stanisława Kobak,
fot. archiwum prywatne

Początkowe działania rodziców wspierane były przez pracowników ZW TPD. Koło Pomocy Dzieciom Specjalnej Troski zaczęło zbierać fundusze, organizować zabawy dla dzieci i spotkania rodziców. Niewymierną pomoc i serce oddawała przez całe trudne lata 80-te Pani Bożena Gromek. Koło Organizacyjnie było podporządkowane TPD, ale merytorycznie czerpało wiedzę z istniejącego od 1963 roku Ruchu Rodziców, zapoczątkowanego w Warszawie. Koło Pomocy Dzieciom Specjalnej Troski w Krośnie obejmowało swym zasięgiem całe województwo krośnieńskie, a nawet pojedyncze sąsiadujące gminy z województwa przemyskiego i rzeszowskiego. Koło rozwijało się, zdobywało fundusze.Uformowała się grupa liderów - powstawały zalążki prawdziwej organizacji pozarządowej. Wśród najbardziej aktywnych rodziców należy wyróżnić Stanisławę Kobak, Krystynę Zimę, Andrzeja Janochę i Kazimierę Ziemiańską. Koło organizowało wówczas corocznie turnusy rehabilitacyjno-rodzinne, z profesjonalną terapią rehabilitacyjną, psychologiczną i pedagogiczną, co przyczyniało się do rozwoju niepełnosprawnych dzieci i integracji ich rodziców (kierownikiem tych turnusów był dr Leszek Niziankiewicz). Powstał punkt rehabilitacyjny (przy ośrodku zdrowia PKS), a także oddział przedszkola integracyjnego (na ul. Krakowskiej i ul. Mickiewicza).

Stanisława Kobak, Kazimiera Ziemiańska, Krystyna Zima, fot. archiwum prywatne
Stanisława Kobak, Kazimiera Ziemiańska, Krystyna Zima
fot. archiwum prywatne

W 1987 r. grupa rodziców podjęła starania o utworzenie w Krośnie ośrodka rehabilitacyjnego dla dzieci niepełnosprawnych. W 1989 r. powstała Fundacja Solidarni na Rzecz Dzieci Niepełnosprawnych. Zarząd Fundacji tworzyli sami rodzice, a w Radzie zasiadali obok fundatorów (Zborowscy, Wojnarowie, Kozerowie i Janochowie) przedstawiciele samorządu, lekarze, radni, dziennikarze, biznesmeni. W 1990 r. w pomieszczeniach żłobka przy ul. Powstańców Śląskich 16, dzięki staraniom rodziców oraz przychylności ówczesnych władz, powstał oddział dla dzieci niepełnosprawnych, a w 1991 r. roku Ośrodek Rehabilitacyjno-Wychowawczo-Adaptacyjny. Liczba chętnych lawinowo rosła i po roku działalności pod jego opieką znajdowało się już 45 dzieci. Ośrodek finansowany był przez zakłady pracy, osoby fizyczne oraz Wojewódzki Zespół Pomocy Społecznej w Krośnie. Powstanie pierwszej stałej placówki dla dzieci z niepełnosprawnościami w Krośnie bardzo uaktywniło rodziców, stale zgłaszali się nowi i powoli stawaliśmy się dużą grupą. Wzmocniło to również organizacyjnie Koło (własne pomieszczenie) oraz pozwoliło snuć plany na przyszłość.

Jubileusz naszego Koła to okazja do przypomnienia początków działalności całego PSONI, począwszy od Ruchu Rodziców, bo od nich wszystko się zaczęło.

Pierwsze, nieformalne spotkania rodzin dzieci z głębszą niepełnosprawnością intelektualną odbywały się na przełomie lat 1962 i 1963. W tamtym czasie, dla osób z niepełnosprawnością intelektualną, nie było żadnych propozycji. Nie pozostawały w zainteresowaniu nauki, w związku z czym ani lekarze, ani pedagodzy, psycholodzy, ani inni specjaliści nie znali metod pracy i ich wspierania. Szkoły specjalne przeznaczone były dla dzieci z lekkim "niedorozwojem umysłowym" - jak wtedy mówiono. Osobom z większymi trudnościami oferowano wyłącznie miejsca w zamkniętych zakładach opieki. Była też doktrynalna przyczyna tej izolacji, ponieważ władza ludowa nie chciała publicznie potwierdzać istnienia czegoś, co uznawała za patologię wstydliwą dla ustroju, w którym nie było równorzędnego miejsca dla osób zdrowych i niepełnosprawnych intelektualnie. Z braku jakichkolwiek informacji, działań czy form pomocy osobom z głębszą niepełnosprawnością intelektualną, jednocześnie w kilku miastach Polski rodziny zaczęły się spotykać, wymieniać informacje, formułować potrzeby. W pierwszej kolejności - dotyczące edukacji i zatrudnienia, ale przede wszystkim - uznania miejsca w społeczeństwie ich dzieci.

Film "Włączeni w życie" powstał w 2013 r. z okazji 50-lecia działalności Ruchu Rodziców (wówczas Stowarzyszenie używało jeszcze nazwy PSOUU). Odpowie na wiele pytań i przypomni nam: Jak wyglądało wsparcie osób z niepełnosprawnością intelektualną w latach sześćdziesiątych? dlaczego Rodzice nie mogli zarejestrować Stowarzyszenia w 1963 roku? Jak to było możliwe, że bez komputerów i telefonów komórkowych rodzice osób odnaleźli się i prężnie zorganizowali? Jak tworzono kolejne formy wsparcia osób z niepełnosprawnością intelektualną?